莫言, 《酒国》

Jestem właśnie świeżo po lekturze tej książki. Co prawda przeczytałem ją po polsku, nie po chińsku, ale chyba wciąż jeszcze za mało wierzę w siebie, aby tak skomplikowaną powieść czytać w znakach....

Cóż, być może trochę późno, jak na zaliczenie takiej pozycji (i to z początku lat dziewięćdziesiątych), jednak lepiej tak niż wcale. Zakładam, że znajdą się Forumowicze, którzy mają już na koncie 酒国.

Jakie są Wasze wrażenia? Mnie zachwyciła konstrukcja powieści. Trzy z początku niewiele ze sobą mające wspólnego drogi: 1) opowieść o śledczym Ding Gou'er, jako powieść pisana przez samego Mo Yana, 2) wymiana korespondencji pomiędzy Li Yidou a Mo Yanem i 3) opowiadania, które Li Yidou przesyła pisarzowi. Te trzy tory stopniowo coraz bardziej na siebie nachodzą i zazębiają się, aby w końcu połączyć się w finałowej scenie, która "ma być" niby-rzeczywistością. Scenie, która w pełni zasługuje na miano finału wszystkich trzech wątków.

Co tak naprawdę ośmiesza Mo Yan? Czy, idąc najprostszym tropem, konsumpcjonizm i folgowanie najmniej skomplikowanym i najłatwiejszym zachciankom? Czy może idzie dalej w historię i kulturę Chin, o czym dobitnie świadczyć mogłyby wątki choćby "legendarnego" Małpiego Wina.

Z innej beczki - ja, choć może to zbyt daleko idąca paralela, czytając i wyobrażając sobie te wszystkie tak dokładnie i skrupulatnie opisane libacje alkoholowo-jedzeniowe, nie mogłem pozbyć się z głowy obrazu chlejących przy każdej okazji ten swój 白酒 (chińska "wódka") Chińczyków, chlejących go butelkami do obiadu w knajpie (obżerając się przy tym), chlejących butelkami w pociągach (obżerając się przy tym) itd. Sceny takie to była w Chinach codzienność. No, przynajmniej w Wuhanie.

Kolejny wątek: kanibalizm, szczyt i ostateczność, najwyższa i najodważniejsza chyba forma pobłażania swoim żądzom. I to jeszcze jaki kanibalizm! Mali chłopcy, ci "mali cesarze". Niegdyś pozbywano się dziewczynek, hołubiono chłopców, a tutaj chłopców hoduje się na ubój. Cóż za całkowite odwrócenie i pomieszanie paradygmatów, pozwolę sobie tak je nazwać. Ale jakże znaczące?

Co sądzicie o powieści?

Jeżeli rozmawiacie o treści książki, to umieszczajcie ostrzeżenia o spoilerach, bo popsujecie komuś przyjemność

Potraktuj to, Wasza Cesarska Mość, jako napomnienie od ministra 

Co tak naprawdę ośmiesza Mo Yan? Czy, idąc najprostszym tropem, konsumpcjonizm i folgowanie najmniej skomplikowanym i najłatwiejszym zachciankom? Czy może idzie dalej w historię i kulturę Chin, o czym dobitnie świadczyć mogłyby wątki choćby "legendarnego" Małpiego Wina.

Kolejny wątek: kanibalizm, szczyt i ostateczność, najwyższa i najodważniejsza chyba forma pobłażania swoim żądzom. I to jeszcze jaki kanibalizm! Mali chłopcy, ci "mali cesarze". Niegdyś pozbywano się dziewczynek, hołubiono chłopców, a tutaj chłopców hoduje się na ubój. Cóż za całkowite odwrócenie i pomieszanie paradygmatów, pozwolę sobie tak je nazwać. Ale jakże znaczące?

A może wcale nie ośmiesza... Powieść jest w swojej treści raczej niepokojąca (w formie, moim zdaniem, wybitna). Pamiętajmy, że stworzona niedługo po 1989 roku - jest przez część krytyków łączona z wydarzeniami tego roku, kiedy Partia postanowiła "pożreć" dzieci pokolenia lat 80-tych, pokolenia kulturowej i artystycznej eksplozji postmaoistowskiej.

Z drugiej strony trudno uniknąć skojarzenia wątku kanibalizmu ze słynnym "Dziennikiem szaleńca" Lu Xuna - to chyba pierwszy (a na pewno najsłynniejszy) przykład wykorzystania tego rodzaju tematyki jako tworzywa nowoczesnej literatury chińskiej. Lu Xun, jak mi się wydaje, posłużył się wątkiem kanibalizmu do ukazania grozy współczesnego mu społeczeństwa chińskiego. To robi także Mo Yan, który Chiny wprawdzie kocha, ale dostrzega z bolesną ostrością wiele ich patologii.

Polecam powieści, których akcję Mo Yan osadził w swoim ukochanym północno-zachodnim Gaomi ("Czerwone Sorgo" czy "Bunt czosnkowy/Ballada o czosnku" (różnie to na różne języki przekładają).

Tak na marginesie, jak już przy Mo Yanie jesteśmy, uważam, że jeśli w najbliższym czasie jakiś Chińczyk dostanie literackiego Nobla, to ten akurat pisarz będzie kandydatem numer 1 - wspomnicie moje słowa ;-)

Ja myślę, że w Chinach przyjęto by taką nagrodę z radością. W końcu Chińczycy narzekają, że jeszcze żaden ich pisarz nie dostąpił tego zaszczytu (Gao Xingjian się przecież nie liczy). Takich właśnie wydarzeń się w Chinach wyczekuje - symboli wejścia Chin w światowy główny nurt cywilizacyjny. W Chinach dyskusja i tak ograniczyłaby się do laurek ;-)

Można to w znaczącym stopniu zignorować - tak jak zignorowano Gao...

Z tego, co ja wiem, jest to rzeczywiście przekład z oryginału. Wypada chyba domniemywać, że tłumaczka i wydawca nie oszukują czytelników, chyba żeby pojawiły się istotne argumenty przemawiające na rzecz innej wersji... W dobrym przekładzie nie powinno być widać języka źródłowego, w przekładzie kiepskim interferencje pozwalają z reguły na szybką i bezbłędną identyfikację języka źródłowego.

Zastanawiam się czy polska wersja "Jiu Guo" jest tłumaczeniem wprost z chińskiego, czy też niestety z angielskiej matrycy dla tłumaczy europejskich. Pod tytułem widnieje dopisek "Przełożyła Katarzyna Kulpa". Jeśli istotnie z chińskiego, no to byłby powód do podziwu i opadnięcia szczęki. Choćby ten kawałek opisujący drobiazgowo ubój i przeróbkę osła, w którym cała masa specjalistycznego słownictwa. Ostatnia część książki to jedno zdanie długie na 6 stron, wyglądające bardzo chińsko. Może więc faktycznie jest to dzieło genialnej polskiej tłumaczki?

Na 100% z chyńskiego, od nasz (w sensie warszawsko sinotknięta) diłczyna jest o ile mnie pamięć nie myli, a mylić może; znajoma znajomej z resztą, kiedyś rozmawialiśmy o tej kniżce i jej tłumaczeniu, i z pewnością z oryginału.